Böbrek Çıkışında Darlık (UPJ Darlığı) Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir?
Üreteropelvik bileşke darlığı, kısaca UPJ darlığı olarak bilinen bu durum, böbrek ile idrar yollarını birbirine bağlayan bölgede meydana gelen daralma sonucu idrar akışının engellenmesidir. Bu tıkanıklık tedavi edilmezse böbrekte kalıcı hasarlara yol açabilmektedir. Hem çocukluk hem de yetişkinlik döneminde görülebilen bu hastalık, günümüzde başarılı bir şekilde tedavi edilebilmektedir. Bu yazımızda UPJ darlığının nedenleri, belirtileri ve tedavi yöntemlerini ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.
UPJ Darlığı Nedir?
Üreteropelvik bileşke, böbrek pelvisinin üreter ile birleştiği noktadır. Bu bölgedeki darlık, böbrekte üretilen idrarın mesaneye doğru akışını engellemektedir. Sonuç olarak idrar böbrekte birikmeye başlamakta ve hidronefroz adı verilen böbrek şişmesi meydana gelmektedir.
UPJ darlığı, en sık görülen doğumsal böbrek anomalilerinden biridir. Erkek çocuklarda kız çocuklarına göre daha sık görülmektedir. Sol böbrek, sağ böbreğe kıyasla daha fazla etkilenmektedir ancak bazı vakalarda her iki böbrek de tutulabilmektedir.
UPJ Darlığının Nedenleri
Doğumsal UPJ darlığı, gelişim sürecinde üreteropelvik bileşkenin düzgün oluşmaması sonucu ortaya çıkmaktadır. Üreterin bu bölgedeki kas yapısının anormal olması, idrarın ileriye doğru pompalanmasını engellemektedir. Bazı vakalarda bileşke bölgesinde doku fazlalığı veya kıvrılma da darlığa neden olabilmektedir.
Kazanılmış UPJ darlığı ise böbrek taşları, enfeksiyonlar, travma veya geçirilmiş ameliyatlar sonucu gelişebilmektedir. Böbrek bölgesine giden anormal damarların bileşkeyi sıkıştırması da darlığa yol açabilmektedir. Bu durum çaprazlayan damar olarak adlandırılmaktadır.
Belirtiler ve Şikayetler
UPJ darlığının belirtileri, darlığın derecesine ve hastanın yaşına göre değişkenlik göstermektedir. Bebeklerde ve küçük çocuklarda genellikle belirti vermemekte, rutin ultrasonografide hidronefroz saptanmasıyla tanı konmaktadır. İdrar yolu enfeksiyonu ile başvuran çocuklarda da UPJ darlığı tespit edilebilmektedir.
Yetişkinlerde ve büyük çocuklarda yan ağrısı en sık görülen belirtidir. Bu ağrı özellikle bol sıvı alımından sonra şiddetlenebilmektedir. Aralıklı karın ağrısı, bulantı, kusma ve idrarda kan görülmesi diğer olası belirtiler arasındadır. Bazı hastalarda tekrarlayan böbrek enfeksiyonları ilk başvuru nedeni olabilmektedir.
Tanı Yöntemleri
Ultrasonografi, UPJ darlığının tanısında ilk başvurulan görüntüleme yöntemidir. Böbrekteki genişleme ve idrar birikimi ultrason ile kolayca tespit edilebilmektedir. Prenatal dönemde yapılan ultrasonografide de UPJ darlığı saptanabilmektedir.
Diüretik renografi veya MAG3 sintigrafisi, böbrek fonksiyonunu değerlendirmek ve tıkanıklığın derecesini belirlemek için kullanılmaktadır. Bu test, böbreklerin idrar üretme ve boşaltma kapasitesini ölçmektedir. Bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans görüntüleme, anatomik detayları ortaya koymak için tercih edilebilmektedir.
Tedavi Endikasyonları
Her UPJ darlığı vakası cerrahi tedavi gerektirmemektedir. Hafif hidronefroz ve korunmuş böbrek fonksiyonu olan hastalarda izlem tercih edilebilmektedir. Bu durumda düzenli aralıklarla ultrasonografi ve böbrek fonksiyon testleri yapılarak hastalığın seyri takip edilmektedir.
Cerrahi tedavi gerektiren durumlar arasında ilerleyici böbrek genişlemesi, azalan böbrek fonksiyonu, tekrarlayan enfeksiyonlar ve şiddetli ağrı bulunmaktadır. Bilateral tutulum veya tek böbrekli hastalarda tedavi daha acil önem taşımaktadır.
Cerrahi Tedavi Yöntemleri
Piyeloplasti, UPJ darlığının standart cerrahi tedavisidir. Bu ameliyatta daralmış bölge çıkarılmakta ve böbrek pelvisi ile üreter yeniden birleştirilmektedir. Piyeloplasti açık cerrahi, laparoskopik veya robotik yöntemlerle uygulanabilmektedir.
Laparoskopik ve robotik piyeloplasti, minimal invaziv yaklaşımlar olup daha küçük kesiler, daha az ağrı ve daha hızlı iyileşme süresi sunmaktadır. Bu yöntemler deneyimli merkezlerde açık cerrahiye eşdeğer başarı oranlarına sahiptir. Bebeklerde ve küçük çocuklarda açık piyeloplasti hâlâ yaygın olarak tercih edilmektedir.
Endoskopik Tedavi Seçenekleri
Endopiyelotomi, darlık bölgesinin içeriden kesilmesi esasına dayanan endoskopik bir tedavi yöntemidir. Bu işlem üreter yoluyla girilerek veya böbrek üzerinden perkütan olarak uygulanabilmektedir. Başarı oranları piyeloplastiye kıyasla daha düşük olsa da belirli hasta gruplarında tercih edilebilmektedir.
Balon dilatasyon yöntemi, darlık bölgesinin balon kateter yardımıyla genişletilmesini içermektedir. Bu yöntem genellikle hafif darlıklarda veya cerrahi sonrası nüks eden vakalarda uygulanmaktadır.
Ameliyat Sonrası Süreç
Piyeloplasti sonrası genellikle bir stent yerleştirilerek yeni oluşturulan bağlantının iyileşmesi sağlanmaktadır. Bu stent birkaç hafta sonra çıkarılmaktadır. Hastalar ameliyat sonrası birkaç gün hastanede kalmakta ve ardından evde dinlenmeye devam etmektedir.
İyileşme sürecinde ağır kaldırma ve zorlu fiziksel aktivitelerden kaçınılmalıdır. Bol sıvı tüketimi önerilmektedir. Ameliyat sonrası kontrollerde ultrasonografi ve böbrek fonksiyon testleri ile tedavinin başarısı değerlendirilmektedir.
Prognoz ve Uzun Vadeli Sonuçlar
Piyeloplasti ameliyatının başarı oranı yüzde doksanın üzerindedir. Erken tanı ve tedavi, böbrek fonksiyonunun korunması açısından kritik öneme sahiptir. Tedavi edilmemiş UPJ darlığı, kalıcı böbrek hasarına ve böbrek yetmezliğine yol açabilmektedir.
Ameliyat sonrası uzun süreli takip önerilmektedir. Özellikle çocuklarda büyüme döneminde düzenli kontroller yapılmalıdır. Nadir de olsa darlığın tekrarlama riski bulunmaktadır ve bu durumda ek tedavi gerekebilmektedir.
UPJ darlığı, böbrek sağlığını tehdit eden ancak başarılı bir şekilde tedavi edilebilen bir durumdur. Erken tanı, böbrek fonksiyonunun korunması ve komplikasyonların önlenmesi açısından hayati önem taşımaktadır. Günümüzde minimal invaziv cerrahi teknikler sayesinde hastalar daha az ağrı ve daha hızlı iyileşme süresiyle sağlıklarına kavuşabilmektedir. UPJ darlığı şüphesi olan hastaların deneyimli üroloji uzmanları tarafından değerlendirilmesi ve uygun tedavi planının oluşturulması gerekmektedir.