İnmemiş Testis (Kriptorşidizm) Nedir ve Tedavi Edilmezse Ne Olur?

İnmemiş testis veya kriptorşidizm, bir veya her iki testisin doğumda skrotuma (torba) inmiş olmaması durumudur. Erkek bebeklerde en sık görülen genital anomalidir ve zamanında tedavi edilmezse ciddi uzun vadeli sonuçlara yol açabilir. Bu yazıda inmemiş testisin nedenlerini, tanısını, tedavi seçeneklerini ve tedavi edilmediğinde ortaya çıkabilecek komplikasyonları detaylı olarak ele alacağız.

Normal Testis Gelişimi ve İniş

Fetal gelişim sırasında testisler karın boşluğunda, böbreklerin yakınında oluşur. Gebeliğin son aylarında, genellikle 28-32. haftalar arasında, testisler kasık kanalından geçerek skrotuma iner. Bu süreç, hormonlar ve mekanik faktörler tarafından yönlendirilir.

Zamanından önce doğan bebeklerde testis inişi henüz tamamlanmamış olabilir. Bu nedenle prematüre bebeklerde inmemiş testis oranı daha yüksektir. Term bebeklerin yaklaşık yüzde 3-5'inde inmemiş testis görülür.

İnmemiş Testis Türleri

Testis, iniş yolunun farklı noktalarında takılı kalabilir. Karın içi testis, kasık kanalında testis ve yüksek skrotal testis farklı yerleşim yerlerini tanımlar. Testisin konumu, tedavi yaklaşımını etkiler.

Retraktil testis, inmemiş testisten ayırt edilmelidir. Retraktil testiste testis normale inmiştir ancak kremaster kası refleksiyle geçici olarak kasık kanalına çekilir. Bu durum genellikle tedavi gerektirmez.

Ektopik testis, testisin normal iniş yolunun dışında anormal bir konuma yerleşmesidir. Perine, uyluk veya karşı skrotum gibi beklenmedik yerlerde bulunabilir.

Risk Faktörleri

Prematürite, en önemli risk faktörüdür. 37 haftadan önce doğan bebeklerde inmemiş testis oranı yüzde 30'a kadar çıkabilir. Düşük doğum ağırlığı da ilişkili bir risk faktörüdür.

Aile öyküsü önemlidir. Baba veya kardeşte inmemiş testis varsa, risk artar. Genetik sendromlar, örneğin Klinefelter sendromu ve Prader-Willi sendromu, inmemiş testis ile ilişkilidir.

Anne ile ilgili faktörler arasında gebelik diyabeti, sigara kullanımı ve alkol tüketimi yer alır. Çevresel endokrin bozucuların da rolü araştırılmaktadır.

Tanı

İnmemiş testis tanısı fizik muayene ile konur. Doğumda ve bebek izlemlerinde skrotum palpe edilir. Testisin skrotumda olup olmadığı, ele geliyorsa konumu değerlendirilir.

Bilateral inmemiş testis veya testislerin hiç palpe edilememesi durumunda, cinsiyet gelişim bozuklukları düşünülmelidir. Karyotip ve hormonal değerlendirme gerekebilir.

Görüntüleme yöntemleri, palpe edilemeyen testislerde kullanılabilir. Ultrasonografi genellikle ilk tercihtir. MRG, karın içi testisleri tespit etmede daha duyarlıdır. Tanısal laparoskopi, kesin değerlendirme için kullanılabilir.

Doğal Seyir

İnmemiş testislerin çoğu, doğumdan sonraki ilk 6 ayda kendiliğinden iner. Bu süre içinde spontan iniş olmazsa, kendiliğinden inmesi olası değildir ve tedavi planlanmalıdır.

6 ay beklemek önerilir ancak 1 yaşına kadar tedavi tamamlanmalıdır. Erken tedavi, uzun vadeli komplikasyonları azaltır. Tedavinin gecikmesi, testis hasarını artırır.

Tedavi Seçenekleri

Cerrahi tedavi (orkiopeksi), inmemiş testis için standart tedavidir. Testis, skrotuma indirilir ve dikiş veya septi kullanılarak sabitlenir. İşlem genellikle günübirlik yapılır.

Kasık kanalında bulunan testisler için tek aşamalı orkiopeksi yeterlidir. Karın içi testislerde iki aşamalı cerrahi gerekebilir. Fowler-Stephens tekniği, karın içi testisler için kullanılan bir yöntemdir.

Laparoskopik cerrahi, palpe edilemeyen ve karın içi testisler için tercih edilmektedir. Minimal invaziv yaklaşım, daha az ağrı ve hızlı iyileşme sağlar.

Hormonal tedavi (hCG veya GnRH) bazı ülkelerde kullanılmaktadır ancak etkinliği sınırlıdır ve yan etkileri nedeniyle rutin olarak önerilmemektedir. Cerrahi, birincil tedavi olarak kabul edilir.

Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Kısırlık, tedavi edilmemiş inmemiş testisin en önemli komplikasyonudur. Vücut sıcaklığı, skrotum sıcaklığından yüksektir ve bu sıcaklık farkı sperm üretimi için kritiktir. İnmemiş testis, sürekli yüksek sıcaklığa maruz kalarak sperm üretim kapasitesini kaybeder.

Bilateral inmemiş testiste kısırlık riski çok yüksektir. Tek taraflı vakalarda bile, karşı testis de etkilenebilir. Erken tedavi, fertilite potansiyelini korur.

Testis kanseri riski, inmemiş testiste 4-8 kat artmıştır. Risk, testisin konumu ve tedavi zamanlamasıyla ilişkilidir. Karın içi testislerde risk daha yüksektir. Erken orkiopeksi, kanser riskini azaltır ancak tamamen ortadan kaldırmaz.

Testis torsiyonu riski artar. İnmemiş testis, normal bağlantılarından yoksundur ve dönmeye daha yatkındır. Torsiyon, acil cerrahi gerektiren ağrılı bir durumdur.

Kasık fıtığı, inmemiş testis ile sıklıkla birlikte bulunur. Processus vaginalis açık kalabilir ve fıtık gelişebilir. Orkiopeksi sırasında fıtık onarımı da yapılır.

Psikolojik etki, özellikle tedavi gecikirse önemli olabilir. Skrotumda testisin olmaması, çocuklukta ve ergenlikte özgüven sorunlarına yol açabilir.

Uzun Vadeli Takip

Orkiopeksi sonrası düzenli takip önemlidir. Testis boyutu ve pozisyonu değerlendirilir. Ergenlik döneminde hormon düzeyleri ve sperm analizi yapılabilir.

Testis kanseri açısından ömür boyu kendi kendine muayene önerilir. Herhangi bir kitle veya değişiklik değerlendirilmelidir.

Sonuç

İnmemiş testis, erkek bebeklerde yaygın görülen ancak ciddiye alınması gereken bir durumdur. Erken tanı ve zamanında cerrahi tedavi, kısırlık ve kanser gibi ciddi komplikasyonları önler. 6 ayda spontan iniş olmazsa, 1 yaşına kadar orkiopeksi yapılmalıdır. Çocuğunuzda inmemiş testis varsa, bir pediatrik ürologla görüşerek tedavi planını oluşturun.