Kısırlık (İnfertilite) Nedenleri Nelerdir?

Kısırlık, korunmasız ve düzenli cinsel ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebelik elde edilememesi durumudur. Dünya genelinde çiftlerin yaklaşık yüzde on ila on beşini etkileyen yaygın bir sorundur. Kısırlık hem kadın hem de erkek faktörlerinden kaynaklanabilir ve bazen her iki partnerde de sorunlar bir arada bulunabilir. Bu yazıda infertilitenin nedenlerini detaylı olarak inceleyeceğiz.

Kadınlarda Kısırlık Nedenleri

Kadınlarda kısırlığın en sık nedeni ovülasyon bozukluklarıdır. Düzenli yumurtlama gerçekleşmediğinde gebelik şansı önemli ölçüde azalır. Polikistik over sendromu, ovülasyon bozukluklarının en yaygın nedenidir.

Polikistik over sendromu hormonal dengesizlikle karakterizedir. Yumurtalıklarda çok sayıda küçük kist bulunur. Düzensiz adet döngüleri, aşırı tüylenme ve akne eşlik edebilir. Tedavi ile çoğu kadın gebe kalabilir.

Hipotalamik amenore, aşırı egzersiz, düşük vücut ağırlığı veya stres nedeniyle ortaya çıkan ovülasyon durmasıdır. Beyin, yumurtlamayı tetikleyen hormonları yeterli düzeyde salgılamaz.

Erken yumurtalık yetmezliği, kırk yaşından önce yumurtalıkların fonksiyon kaybetmesidir. Yumurta rezervi erken tükenir ve menopoz belirtileri ortaya çıkar.

Tüp Faktörü

Fallop tüplerinin tıkanması veya hasarı, yumurta ve spermin buluşmasını engeller. Tüp faktörü kadın infertilitesinin önemli nedenlerinden biridir.

Pelvik inflamatuar hastalık, tüp hasarının en sık nedenidir. Klamidya ve gonore gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar tedavi edilmezse tüplere zarar verebilir. Enfeksiyon belirtisiz seyredebilir ve hasar fark edilmeden oluşabilir.

Endometriozis, rahim içi dokunun rahim dışında büyümesidir. Yumurtalıklar, tüpler ve çevre dokular etkilenebilir. Yapışıklıklar ve kistler oluşarak fertiliteyi bozabilir.

Daha önce geçirilen karın cerrahisi, apandisit veya ektopik gebelik ameliyatı yapışıklıklara neden olabilir. Bu yapışıklıklar tüp fonksiyonunu etkileyebilir.

Rahim Faktörleri

Rahim yapısındaki anormallikler implantasyonu engelleyebilir. Miyomlar, polipler ve yapısal anomaliler bu gruba girer.

Miyomlar, rahim kasından kaynaklanan iyi huylu tümörlerdir. Boyut ve konumlarına göre fertiliteyi etkileyebilir. Rahim içine doğru büyüyen miyomlar özellikle sorun yaratır.

Endometrial polipler, rahim iç zarında oluşan aşırı doku büyümeleridir. İmplantasyonu engelleyebilir ve düşük riskini artırabilir.

Asherman sendromu, rahim içi yapışıklıklarla karakterizedir. Geçirilmiş küretaj veya enfeksiyonlar sonrası gelişebilir.

Erkeklerde Kısırlık Nedenleri

Erkek faktörü, infertilite vakalarının yaklaşık yarısında rol oynar. Sperm üretimi, kalitesi veya taşınmasındaki sorunlar erkek infertilitesine yol açar.

Varikosel, testis venlerinin genişlemesidir ve erkek infertilitesinin en sık tedavi edilebilir nedenidir. Testis sıcaklığını artırarak sperm üretimini bozabilir.

Enfeksiyonlar sperm üretimini veya sperm yollarını etkileyebilir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, epididimit ve prostatit bu gruba girer.

Hormonal bozukluklar erkeklerde nadir görülmekle birlikte önemlidir. Hipofiz bezi veya hipotalamus kaynaklı sorunlar testosteron ve sperm üretimini etkiler.

Genetik faktörler de erkek infertilitesinde rol oynar. Klinefelter sendromu, Y kromozomu mikrodelesyonları ve kistik fibrozis gen mutasyonları bunlar arasındadır.

Açıklanamayan Kısırlık

Tüm tetkiklere rağmen infertilite nedeni yaklaşık yüzde on ila on beş vakada bulunamaz. Bu durum açıklanamayan infertilite olarak adlandırılır.

Mevcut testlerin saptayamadığı ince sorunlar söz konusu olabilir. Yumurta kalitesi, döllenme kapasitesi veya implantasyon sorunları standart testlerle değerlendirilemeyebilir.

Açıklanamayan infertilite tanısı moral bozucu olabilir. Ancak çoğu çift yardımcı üreme teknikleriyle gebelik elde edebilir.

Yaşam Tarzı Faktörleri

Yaşam tarzı seçimleri fertiliteyi önemli ölçüde etkiler. Hem kadın hem erkekte benzer faktörler rol oynar.

Yaş, özellikle kadınlarda kritik bir faktördür. Otuz beş yaşından sonra yumurta kalitesi ve sayısı azalır. Kırk yaşından sonra gebelik şansı önemli ölçüde düşer. Erkeklerde yaş etkisi daha geç başlar ancak sperm kalitesi zamanla azalabilir.

Obezite hormonal dengeyi bozarak fertiliteyi etkiler. Kadınlarda ovülasyon bozuklukları, erkeklerde sperm kalitesinde düşüş görülebilir. Düşük vücut ağırlığı da olumsuz etkilidir.

Sigara içmek her iki cinsiyette fertiliteyi azaltır. Kadınlarda yumurta rezervini hızla tüketir, erkeklerde sperm parametrelerini bozar. Alkol ve madde kullanımı da olumsuz etkilidir.

Stres hormonal dengeyi bozabilir ve cinsel fonksiyonları etkileyebilir. Kronik stres ovülasyonu baskılayabilir.

Çevresel Faktörler

Çevresel toksinler ve kimyasallar üreme sağlığını etkileyebilir. Pestisitler, ağır metaller ve endokrin bozucular bu grupta yer alır.

Mesleki maruziyetler risk oluşturabilir. Yüksek sıcaklık, radyasyon ve bazı kimyasallarla çalışanlar dikkatli olmalıdır.

Değerlendirme ve Tedavi

Bir yıllık denemeye rağmen gebelik elde edilemezse değerlendirme önerilir. Otuz beş yaş üzeri kadınlarda bu süre altı aya indirilebilir.

Her iki partner de değerlendirilmelidir. Kadında hormonal testler, ultrasonografi ve gerekirse histerosalpingografi yapılır. Erkekte sperm analizi temel testtir.

Tedavi nedene yönelik planlanır. Ovülasyon indüksiyonu, cerrahi müdahaleler ve yardımcı üreme teknikleri seçenekler arasındadır. Başarı oranları nedene, yaşa ve tedavi yöntemine göre değişir.

Kısırlık duygusal olarak zor bir süreçtir. Psikolojik destek tedavinin önemli bir parçası olmalıdır. Doğru bilgi ve uzman desteğiyle çoğu çift ebeveyn olma hayalini gerçekleştirebilir.